Żaba drzewna czerwonooka, znana naukowo jako Agalychnis callidryas, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych i barwnych żab tropikalnych. Jej intensywne, czerwonooka spojrzenie i żywe kolory ciała sprawiają, że stała się symbolem lasów deszczowych Ameryki Środkowej. Poniżej przedstawię szczegółowo jej występowanie, wygląd, zachowania, rozmnażanie, zagrożenia oraz kilka ciekawostek, które pokazują, jak fascynujące jest to drzewne płazie.

Występowanie i siedlisko

Agalychnis callidryas występuje naturalnie w wilgotnych lasach tropikalnych Ameryki Środkowej — od meksykańskiego południa przez Belize, Gwatemalę, Honduras, Nikaraguę i Kostarykę aż po Panamę. Preferuje niskie rejony (nawilżenie i wysoka wilgotność są kluczowe) wokół zbiorników wodnych: oczek, wolno płynących strumieni i zalewisk. Jako gatunek nadrzewny, spędza większość życia na liściach roślin i gałęziach, gdzie znajduje kryjówki i miejsca lęgowe.

Typowe siedliska to górne i średnie kondygnacje lasu, z bujną roślinnością i dużą liczbą liści nad powierzchnią wody. Występuje zarówno w pierwotnych, jak i wtórnych lasach, a także na obrzeżach plantacji i ogrodów, o ile zachowane są fragmenty wilgotnej roślinności. Lokalna różnorodność barwna i preferencje siedliskowe mogą się różnić w zależności od populacji.

Wygląd i morfologia

Żaba ta jest średniej wielkości: dorosłe samce osiągają zwykle 3–4,5 cm długości ciała (od pyska do końca tułowia), a samice bywają nieco większe — 4–7 cm. Charakterystyczne cechy wyglądu to zielona grzbietowa barwa ciała, czerwone oczy z pionową źrenicą, oraz policzki i boki ciała często ubarwione na niebiesko z plamami lub żółtymi pasami. Palce są długie, zakończone szerokimi, przyssawkowatymi poduszeczkami ułatwiającymi poruszanie się po gładkich liściach. Paznokietki i błony pławne mogą mieć pomarańczowy lub żółty odcień.

Kiedy żaba odpoczywa, składa kończyny i przylega do liścia, a jej intensywne kolory są ukryte — zielony grzbiet i jasna (czasem lekko marmurkowa) warga pomagają kamuflażowi. Jeśli zostanie spłoszona, gwałtowne otwarcie czerwonych oczu i odsłonięcie bocznych barw daje efekt zaskoczenia (tzw. deimatyczny mechanizm), co może zmylić drapieżnika i dać żabie czas na ucieczkę.

Dieta i zachowanie

Żaba drzewna czerwonooka jest owadożerna. Poluje głównie w nocy, wykorzystując swoje dobre widzenie i zwinność. Dieta obejmuje:

• owady — muchówki, chrząszcze, motyle, prostoskrzydłe,
• pajęczaki — pająki i roztocza,
• drobne bezkręgowce — np. larwy owadów i małe mięczaki.

Strategia zdobywania pokarmu to zasadniczo polowanie na zasadzie „zaczekaj i skocz”: żaba ukryta na liściu wypatruje ofiarę, po czym błyskawicznym skokiem chwyta ją językiem lub szczękami. Jest aktywna nocą, a w dzień preferuje kryjówki pod liśćmi.

Zachowania społeczne i terytorialność

Samce często lokują się w pobliżu wody i zajmują niewielkie terytoria, z których nawołują samice głośnymi, charakterystycznymi odgłosami godowymi. Poza okresem rozrodu żaby prowadzą raczej samotniczy tryb życia, lecz podczas pory godowej mogą się gromadzić w gęstszych skupiskach na roślinności nad zbiornikami.

Rozmnażanie i rozwój

Sezon rozrodczy żaby drzewnej czerwonookiej jest zwykle związany z porą deszczową, gdy jest więcej stojącej wody, niezbędnej do rozwoju kijanek. Proces rozmnażania obejmuje:

• męski głos godowy przyciągający samice,
• ampleksus — samiec chwyta samicę i zapobiega ucieczce,
• składanie jaj — samica składa masy jajowe na liściach lub gałązkach wykraczających nad powierzchnię wody.

Jaja są odkładane bezpośrednio na liściach, sklejone galaretowatą substancją. Po pewnym okresie rozwoju embrionów — zależnym od temperatury i wilgotności — następuje wylegiwanie kijanek, które spadają do wody pod liściem i kontynuują rozwój wodny aż do metamorfozy. Interesującą adaptacją jest zdolność embrionów do przyspieszonego wykluwania w odpowiedzi na zagrożenie (np. drapieżnik potrząsający liściem) — to przykład plastyczności rozwojowej zwiększającej przetrwanie.

Naturalni wrogowie i mechanizmy obronne

Pomimo jaskrawych kolorów, które mogą działać odstraszająco, żaby te stają się ofiarami wielu drapieżników:

• ptaki (np. jastrzębie i ptaki nadrzewne),
• węże nadrzewne,
• niektóre drobne ssaki i większe pająki.

Ich główne mechanizmy obronne to kamuflaż (kompresja ciała i zlewanie się z liściem), deimatyczne odsłonięcie czerwonych oczu i kontrastowych boków oraz szybkie skakanie w stronę kryjówki. Nie są znane jako wysoce trujące; ich obrona opiera się głównie na zaskoczeniu i ukrywaniu.

Zagrożenia, handel i ochrona

Choć globalnie gatunek bywa klasyfikowany jako mniej zagrożony niż wiele innych płazów (IUCN klasyfikuje go zazwyczaj jako Least Concern), lokalne populacje mogą doświadczać poważnych trudności:

• utrata siedlisk na skutek wycinki lasów i ekspansji rolnictwa,
• zanieczyszczenia wód i pestycydy, które zaburzają rozwój jaj i kijanek,
• zmiany klimatyczne wpływające na reżim opadów,
• handel zwierzętami egzotycznymi — żaba czerwonooka jest popularna wśród hodowców, co może prowadzić do nadmiernego odłowu, jeśli nie jest regulowane,
• choroby — zwłaszcza grzyb Batrachochytrium dendrobatidis (chytrid), który dotknął wiele gatunków płazów.

Środki ochronne obejmują zachowanie i odtwarzanie siedlisk, monitorowanie populacji, regulacje handlu oraz programy edukacyjne. Hodowla w niewoli (zrównoważona i nadzorowana) może zmniejszyć presję na populacje dzikie oraz wspierać badania naukowe.

Ciekawostki i rola w kulturze

Żaba drzewna czerwonooka stała się ikoną tropików — pojawia się na plakatach, w kampaniach ochrony przyrody i w fotografii przyrodniczej. Kilka ciekawostek:

• Jej oczy służą nie tylko widzeniu w ciemności, ale też jako element kołyszący drapieżnika: nagłe otwarcie czerwonych oczu może zmylić napastnika.
• Barwy i wzory mogą różnić się pomiędzy populacjami — istnieją regionalne formy kolorystyczne, które są przedmiotem zainteresowania hodowców.
• Badania nad zdolnością embrionów do szybszego wykluwania się w odpowiedzi na zagrożenia dostarczyły cennych danych o ewolucji reakcji rozwojowych u płazów.
• Ze względu na atrakcyjny wygląd i stosunkowo prostą opiekę w niektórych warunkach, jest popularna w terrarystyce, co zmusiło społeczność międzynarodową do regulacji handlu i zasad hodowli.

Opieka w terrarium (dla zainteresowanych hodowlą)

Dla tych, którzy legalnie i etycznie hodują te żaby, ważne są warunki odwzorowujące naturalne środowisko: wysokie, dobrze wentylowane terrarium z obfitymi roślinami, liśćmi i miejscami do wspinaczki; stała wysoka wilgotność (często mgławienie), ciepła nocą i dnia; dostęp do czystej wody i zróżnicowanej diety owadziej. Należy też unikać chemikaliów, metali ciężkich i niewłaściwej diety, które mogą prowadzić do chorób.

Podsumowanie

Żaba drzewna czerwonooka (Agalychnis callidryas) to przykład spektakularnej adaptacji do życia w lasach tropikalnych: łączy wyjątkowy wygląd z efektywnymi strategiami obronnymi i ciekawymi zachowaniami rozwojowymi. Choć nie jest w skali globalnej na skraju wyginięcia, jej przyszłość zależy od ochrony lasów deszczowych, kontroli handlu oraz działań badawczych i edukacyjnych. Poznawanie takich gatunków przypomina, jak złożone i kruche są ekosystemy, od których zależy życie wielu fascynujących stworzeń.