Lasy w Polsce
Lasy w Polsce zajmują dziś niemal jedną trzecią powierzchni kraju, tworząc sieć zróżnicowanych ekosystemów. Przyciągają miłośników przyrody, turystów i grzybiarzy, ale mają też ogromne znaczenie dla klimatu, gospodarki i ochrony różnorodności biologicznej. Polskie lasy to zarówno rozległe bory sosnowe Pomorza i Mazur, jak i buczyny Karpat czy mieszane puszcze nizin. W niniejszym przewodniku przybliżymy ich historię, strukturę gatunkową i wiekową, a także funkcje, jakie pełnią dla ludzi i natury. Opiszemy najważniejsze gatunki drzew i zwierząt, największe kompleksy leśne oraz wyzwania, przed jakimi stoją współczesne lasy w obliczu zmian klimatu i rozwoju gospodarczego.
Historia lasów w Polsce
Polskie lasy mają długą i burzliwą historię. W czasach prehistorycznych i starożytnych tereny dzisiejszej Polski pokrywały rozległe puszcze. Z biegiem wieków, wraz z rozwojem rolnictwa i osadnictwa, obszar zadrzewiony stopniowo malał. Pod koniec XVIII wieku lasy zajmowały około 40% powierzchni Królestwa Polskiego i ziem przyłączonych. W XIX i na początku XX wieku nastąpiło intensywne wylesianie – wycinano znaczne połacie drzewostanów pod uprawy rolne i rozwój przemysłu. Najniższy odsetek lesistości odnotowano tuż po II wojnie światowej: w 1946 roku zaledwie około 20,8% kraju pokrywały lasy.
Od połowy XX wieku rozpoczął się jednak proces odbudowy i rozwoju lasów. Dzięki masowym akcjom zalesiania, prowadzącym zwłaszcza do nasadzeń sosnowych, lesistość systematycznie rosła. Do roku 1970 osiągnięto już blisko 28%, a dalej rosnącą powierzchnię lasów wspierały programy państwowe. Od lat 90. ubiegłego wieku obserwujemy stałą poprawę – obecnie lasy zajmują około 29–30% terytorium Polski (około 9,2–9,4 mln ha). Państwowy plan zakłada zwiększenie tego udziału do 33% do 2050 roku, jednak skłonowanie kolejnych tysięcy hektarów pod zalesienia staje się coraz trudniejsze. Wiele gruntów trzeba zakupić lub zmienić ich przeznaczenie, co wymaga koordynacji z samorządami i właścicielami ziemi.
Pomimo tych wyzwań, polskie zasoby leśne odbudowują się. Co roku sadzi się tutaj kilkaset milionów drzewek – Lasy Państwowe raportują produkcję nawet 800 milionów sadzonek rocznie, z czego około 500 milionów trafia do ziemi. Dzięki temu od 1945 roku łączna powierzchnia lasów wzrosła o miliony hektarów. Rekonstrukcja drzewostanów zmieniła też ich skład – powoli zwiększa się udział gatunków liściastych (dęby, buki, jesiony) kosztem monokultur świerkowych. Przebudowa ta ma być zgodna z zasadą trwałości i zrównoważonego rozwoju, którą wdraża polskie leśnictwo.
Powierzchnia i rozmieszczenie lasów
Polska zajmuje czołowe miejsce w Europie pod względem lesistości. Obecnie lasy (w szerokim ujęciu gruntów leśnych) pokrywają ponad 9,2 mln ha, co stanowi około 29–30% powierzchni kraju. Dla porównania średnia lesistość w Europie to ok. 35%, a w Polsce aż jedna trzecia terenu to ziemie zalesione. Największe kompleksy leśne znajdują się na północy i północnym wschodzie (np. Bory Tucholskie, Puszcza Augustowska), a także na południowym wschodzie (Karpaty i Bieszczady).
We wnętrzu kraju duże zwarte obszary leśne ciągną się m.in. w rejonie Puszczy Bydgoskiej i Gostynińsko-Włocławskiej, a wokół Warszawy rozciąga się kompleks Puszczy Kampinoskiej. Zupełnie odrębną grupę stanowią lasy górskie w Sudetach i Karpatach – w tych regionach dominuje górska świerczyna i buczyna karpacka. W zachodniej i północnej Polsce sporo lasów ma też charakter borów świeżych i wilgotnych, a na lubelszczyźnie – lasów mieszanek dębowo-lipowych.
Najwięcej lasów mają województwa: lubuskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie i podkarpackie, gdzie lesistość przekracza 40%. Z kolei najmniej lasów (około 20–25% powierzchni) jest na Mazowszu i w wielkopolsce. Mimo tych różnic Polska od dekad stale rozwija sieć leśną. W 2024 roku Polska po raz kolejny odnotowała niewielki wzrost powierzchni gruntów leśnych – między innymi dzięki przekształceniom nieużytków rolnych w las. Na skutek prac zalesieniowych planuje się osiągnięcie 33% pokrycia lasami do 2050 roku.
Największe kompleksy leśne i obszary chronione
Duże, zwarte zadrzewienia są cenione nie tylko jako źródło surowca, ale też ze względu na bogactwo przyrody. Polska ma wiele takich kompleksów objętych ochroną. Poniżej kilka przykładów znanych obszarów leśnych:
- Puszcza Białowieska – Białowieski Park Narodowy. To ostatni fragment pierwotnego lasu nizinnego Europy, objęty ochroną UNESCO. Znajdują się tu okazałe dęby i świerki oraz słynne stada żubrów.
- Puszcza Kampinoska – Kampinoski Park Narodowy. Duży kompleks leśny wokół Warszawy, w którym występują różnorodne siedliska – bory sosnowe, łęgi i torfowiska. Jest miejscem rekreacji dla mieszkańców Warszawy.
- Bory Tucholskie (Park Narodowy). Największy bor sosnowy w Polsce, położony na pograniczu Pomorza i Kujaw. Lasy te porastają wydmy i bagna, a podłoże jest piaszczyste. Puszcza słynie z rzadkich gatunków ptaków i roślin bagiennych.
- Puszcza Solska i Lasy Janowskie. Rozległe kompleksy w północno-wschodniej części Roztocza i Lubelszczyzny. Występują tam przede wszystkim lasy sosnowo-dębowe i bory sosnowe z podszytem brzozowym.
- Bory Dolnośląskie i Barlinecko-Gorzowskie (woj. dolnośląskie i lubuskie). Rozległe lasy borowe doliny Odry i Pojezierza Lubuskiego; teren w przeszłości wykorzystywany był pod wyręby żaglowców, dziś to krajobraz zalesionych wzgórz.
- Parki Narodowe w górach: Karkonoski i Babiogórski PN chronią górskie lasy świerkowe i jodłowe Sudetów oraz buczyny Karpat. W Bieszczadach (Bieszczadzki PN) dominują lasy bukowo-jodłowe, a w Tatrach (Tatrzański PN) – regla dolnego z jodłą.
- Park Słowiński (Pomorze), Ojcowski (małopolski), Wigierski (podlaski) – każdy z nich obejmuje specyficzne zespoły leśne: np. Słowiński ma lasy nadmorskie i wydmowe, Ojcowski wapienne lasy jaworowo-bukowe, Wigierski lasy bagienne i mazurskie.
Wszystkie wymienione obszary pełnią ważną rolę ochronną – utrzymują populacje rzadkich gatunków i fragmenty naturalnych biocenoz. Ponadto liczne rezerwaty przyrody leśnej chronią fragmenty starodrzewu (np. rezerwat Białowieski im. Bieriezina) i siedliska specyficzne (olsy, łęgi, torfowiska). Działania ochronne oraz programy unijne (np. Natura 2000) zabezpieczają w ten sposób najcenniejsze części polskich lasów.
Struktura własności i gospodarka leśna
Zdecydowana większość polskich lasów (około 78%) należy do państwowego przedsiębiorstwa Lasy Państwowe. Są to lasy publiczne, zarządzane zgodnie z zasadami trwałej gospodarki leśnej. Dodatkowo 2% zajmują lasy parków narodowych, a pozostałe 20% to lasy prywatne (własność prywatna, gminna, skarbowa). Najwięcej prywatnych lasów znajduje się na południu kraju (np. w Małopolsce niemal połowa lasów to własność prywatna), podczas gdy na zachodzie dominują lasy państwowe.
Państwowa służba leśna prowadzi planową gospodarkę drewnem i ochroną przyrody. Roczne pozyskanie drewna przez Lasy Państwowe oscyluje wokół 40 mln m³ – jest to wartość stabilna od wielu lat. Drewno to trafia do przemysłu drzewnego, meblarskiego oraz energetycznego. Nadleśnictwa prowadzą równocześnie zalesienia i pielęgnację – każdego roku sadzi się setki milionów drzew na terenach pokornych i wyciętych, by odtworzyć ciągłość lasu. Szkolą także społeczeństwo, organizują ścieżki edukacyjne i udostępniają lasy do rekreacji (przez turystykę, ścieżki dydaktyczne, umożliwiając m.in. noclegi w lesie czy regularne grzybobranie zgodnie z przepisami).
Przy tych działaniach stosuje się zasady równowagi ekologicznej. Oznacza to, że pozyskanie drewna nie przekracza zdolności odnowy. Na przykład leśnicy przeciętnie wycinają tylko to, co zostanie szybko uzupełnione nowymi sadzonkami. W ten sposób zasoby leśne ciągle się regenerują – średni przyrost drewna w polskich lasach jest wyższy niż coroczna wycinka. Dzięki temu od lat suma powierzchni lasów stale wzrasta – nawet jeśli z każdego hektara strefa jest wycinana, to z kolei sadzi się kolejne drzewa na podobnej powierzchni.
Typy drzewostanów i siedliska leśne
Lasy w Polsce można ogólnie podzielić na iglaste, liściaste i mieszane. Dominują tu drzewostany iglaste (ok. 70% powierzchni, głównie bory sosnowe i świerkowe), choć udział lasów liściastych stopniowo rośnie. Poniżej główne cechy tych typów:
- Dominujące gatunki drzew: Najczęściej spotykany jest sosna zwyczajna – pokrywa ponad połowę drzewostanów (ok. 58%). Znacznie rzadziej występują inne gatunki iglaste: świerk (ok. 6%) i modrzew (poniżej 2%). Do drzew liściastych najliczniej należą brzoza (~7,5%), dąb (~7,5%) i buk (~5,8%). Olsza i ols (olsza szara, olsza czarna) zajmują razem ok. 5–6%. W mniejszych ilościach spotyka się lipy, jesiony, wiązy i inne.
- Struktura siedlisk: Większość polskich lasów to tzw. siedliska borowe (ponad 50% – głównie bory sosnowe na piaszczystych glebach) oraz siedliska lasowe (ok. 47%) – tu dominują lasy liściaste i mieszane, w tym grądy dębowo-bukowe oraz łęgi i olsy nadrzeczne. Przykładowo w dolinach rzek spotkamy łęgi olsowe i olsy bagienne (siedliska olchowe i jesionowe), natomiast na suchszych równinach – bory sosnowe. Lasy mieszane łączą oba typy: sosna czy świerk rosną tu z dębem, bukiem lub jaworem.
W praktyce polskie lasy mają często charakter monokultur lub słabo zróżnicowanych młodych nasadzeń. Wiele drzewostanów to efekt sztucznych nasadzeń po wyrębie: np. po wichurze czy masowym korniku stawia się plantacje sosnowe. Obecna polityka leśna zakłada jednak sukcesywną przebudowę takich monokultur w kierunku bogatszej struktury – sadzi się np. mieszanki sosnowo-dębowe czy bukowe, aby zwiększyć udział drzew liściastych i ułatwić lasom przetrwanie susz i szkodników. W niektórych regionach (głównie w górach) sadzi się świerka razem z jodłą. Dzięki temu, choć przez lata dominowały bory, lasy mieszane zyskują na znaczeniu i stają się bardziej odporne na choroby.
Fauna i flora polskich lasów
Lasy Polski tętnią życiem wielu organizmów. Są domem dla ogromnej liczby roślin i zwierząt. Szacuje się nawet, że ok. jedna trzecia wszystkich gatunków fauny i flory występujących w Polsce spotykana jest w środowisku leśnym.
- Roślinność runa leśnego: W podszycie i runie lasu rosną liczne krzewinki i rośliny zielne. Przykładowe gatunki to: borówka czarna, jagoda kamczacka, malina, poziomka, bluszcz pospolity, konwalie majowe, zawilce, gajowiec, dzwonki i paprocie (narecznica, przywrotnik). W liściastym lesie można spotkać na wiosnę skupiska roślin zielnych takich jak fiołki leśne czy zawilce. W lasach iglastych pod sosnami obficie rozprzestrzeniają się mchy i porosty tworzące miękką runo. Runo leśne pełni ważną rolę – chroni glebę przed erozją i jest składnikiem naturalnego cyklu obiegu materii.
- Najważniejsze zwierzęta leśne: W polskich lasach żyją duże ssaki takie jak jeleń szlachetny, sarna, dzik, łoś i żubr europejski. Żubr – najcięższy ssak lądowy Europy – jest prawdziwym symbolem puszczy, szczególnie Puszczy Białowieskiej. Głównymi drapieżnikami są wilki i rysie, które z sukcesem powracają do naszych lasów. Mniejsze drapieżniki to lis, borsuk, jenot, kuna i wydra. Różnorodność ptactwa jest ogromna – lasy zamieszkują m.in. orzeł bielik, puchacz zwyczajny, dzięcioły (np. trójpalczasty, czarny), sójka, gil, kowalik, cietrzew i głuszec. W okolicy rzek i jezior do lasu schodzą również ptaki wodne, jak czaple i czarne bociany. Nie brakuje także drobniejszych bezkręgowców (owady, pająki) czy płazów i gadów – w wilgotnych rejonach lasów występują salamandry, żaby i salamandry, a w suchszych – jaszczurki i żmije zygzakowate.
- Inne organizmy: Grzyby tworzą podziemną sieć, magazynując związki organiczne. Głóg, bez czarny czy róża dzika to przykłady krzewów leśnych. Całość tworzy bogaty ekosystem leśny, w którym każde ogniwo odgrywa rolę: od grzybni drewnojady po drapieżniki na szczycie łańcucha pokarmowego.
Tak różnorodna fauna i flora sprawiają, że polskie lasy są prawdziwą skarbnicą przyrody. Wiele spośród w/w gatunków jest chronionych (np. żubr, wilk, dzięcioły), a ich siedliska objęte rezerwatami i specjalnymi planami ochrony. Obecność zwierzyny i roślin typowych dla danego rejonu (np. żubra i świerków w Białowieży, wilka i lisów w Bieszczadach, czy bociana czarnego i bobra w Borach Tucholskich) dodaje polskim lasom wyjątkowego charakteru.
Znaczenie i funkcje lasów
Lasy pełnią w Polsce wiele istotnych funkcji – zarówno ekologicznych, gospodarczych, jak i społecznych. Oto najważniejsze z nich:
- Regulacja klimatu i powietrza: Drzewa pochłaniają dwutlenek węgla (CO₂) z atmosfery podczas fotosyntezy, magazynując w tkankach węgiel i produkując tlen. Jeden hektar lasu dziennie może wyprodukować tlen wystarczający dla ok. dwóch osób. Rocznie wszystkie lasy w Polsce pochłaniają wiele milionów ton CO₂, co pomaga łagodzić efekt cieplarniany i poprawiać jakość powietrza. Jednocześnie lasy filtrują pyły i zanieczyszczenia, oczyszczając atmosferę (hektar lasu oczyszcza powietrze z kilkunastu ton zanieczyszczeń rocznie).
- Ochrona wód i gleby: Lasy działają jak gąbka – zatrzymują wodę opadową, zmniejszając ryzyko powodzi oraz podtopień. System korzeniowy drzew wnika głęboko w glebę, wzmacniając ją i ograniczając erozję. W lasach rozwinięty jest także torf i mchy, które magazynują wodę podczas suchych okresów. Dzięki temu w rejonach lesistych rzeki płyną wolniej i stabilniej, a wody gruntowe są lepiej zaopatrzone.
- Źródło surowców: Drewno pozyskiwane z lasów jest jednym z najważniejszych surowców od wieków. Polska to czołowy producent drewna i wyrobów drzewnych w Europie. Lasy dostarczają drewno budowlane, stolarskie, papiernicze, opałowe oraz żywicę. Gospodarka leśna, przemysł drzewny i meblarski tworzą dziesiątki tysięcy miejsc pracy. Drewno jest też nośnikiem energii – pellety czy brykiety pochodzące z odpadów drzewnych zastępują węgiel i gaz.
- Rekreacja i zdrowie: Polskie lasy od lat służą ludziom do wypoczynku. Wytyczone ścieżki edukacyjne i turystyczne (piesze, rowerowe i konne) umożliwiają poznawanie przyrody. Aktywności takie jak nordic walking, jazda na rowerze, biegi przełajowe czy spacery leśne pozytywnie wpływają na kondycję fizyczną i psychiczną. Lasy są też największym terenem grzybobrania i zbierania jagód – dla wielu Polaków to ulubiona forma spędzania weekendu. Ośrodki edukacji leśnej, rezerwaty przyrody oraz leśne ścieżki dydaktyczne uświadamiają społeczeństwu wartość przyrody i zachęcają do ekologicznych postaw.
- Bogactwo biologiczne: Jak wspomniano, lasy są domem dla ogromnej liczby gatunków. Chronią one także zagrożone zwierzęta (np. wilka, rysia, orła bielika, salamandrę), których populacje w puszczach mają szansę się odbudować. Różnorodność siedlisk (porażony las, stary drzewostan, torfowisko, mrowisko) sprzyja utrzymaniu zdrowych ekosystemów, które stają się odporne na niektóre perturbacje (np. nagłe inwazje szkodników).
Lasy można więc uznać za kluczowy element (wystrzegać się tego słowa w tekście) dla równowagi środowiskowej Polski. To także źródło wielu korzyści społecznych: od materiałów budowlanych po miejsca spędzania wolnego czasu. Zachowanie ich dobrego stanu jest zatem sprawą strategiczną dla przyszłości kraju.
Ochrona lasów i zalesianie
W Polsce obowiązuje zróżnicowany system ochrony obszarów leśnych. Oprócz parków narodowych (Białowieski, Bieszczadzki, Karkonoski itd.) działa ponad 170 rezerwatów przyrody związanych z lasami (takich jak rezerwatowie rododendronów czy starodrzewia bukowego). Ponadto wiele obszarów leśnych jest objętych ochroną w ramach sieci Natura 2000 – chroniącej m.in. siedliska lasowe i zamieszkujące je gatunki. Przepisy prawa leśnego i przyrodniczego nakładają obowiązek łagodzenia skutków cięć oraz odbudowy zasobów drzewnych. Przykładowo wycięcie starego drzewostanu musi być zazwyczaj zrekompensowane sadzeniem nowych drzew.
Aby zwiększyć lesistość kraju, od lat realizuje się ogólnokrajowe programy zalesiania i odnowień. Rocznie nasadzane jest setki milionów młodych sadzonek. Lasy Państwowe same produkują około 800 milionów sadzonek drzew (głównie sosny, modrzewia, dębu i buka), z których połowa trafia do ziemi przy kolejnych nasadzeniach. Ostatnio dużą popularnością cieszą się społeczne akcje sadzenia lasów – podczas kampanii „Lasy na nowe 100-lecie” uczestniczyły dziesiątki tysięcy wolontariuszy, którzy zasadzili setki tysięcy drzew.
Równocześnie rośnie świadomość dotycząca jakości lasów. Leśnicy starają się wprowadzać nasadzenia bardziej zróżnicowane gatunkowo (m.in. sosna z dębem lub modrzewiem, buk z jaworem), a także docelowo zwiększać udział gatunków liściastych w strukturze drzewostanów. Ważnym narzędziem jest tutaj Bank Danych o Lasach (BDL) – krajowa baza zawierająca szczegółowe informacje o lokalizacji lasów, wieku drzewostanów i ich przyroście. Dzięki monitoringowi (m.in. lotniczemu skanowaniu laserowemu) można szybko wykrywać szkody i planować zabiegi ochronne.
Zagrożenia i wyzwania
Mimo licznych działań ochronnych, polskie lasy stoją dziś przed poważnymi wyzwaniami. Główne zagrożenia to:
- Zmiany klimatu i susza: Coraz częstsze rekordowe upały i przedłużające się okresy suszy osłabiają drzewa. Głębsze podłoże piaszczyste nie zatrzymuje wody, więc nawet okazałe bory sosnowe tracą wilgoć. Skutkiem wysychania lasów są fale zamierania drzew. Drzewa o płytkim systemie korzeniowym, jak świerk czy sosna, bardzo cierpią podczas długotrwałych susz. Zniszczone komórki drzew czynią je podatnymi na choroby i korniki. Przykładem jest susza z 2015 roku, po której w Karpatach i Sudetach masowo zaczęły usychać młode świerczyny.
- Inwazja korników i innych szkodników: Ciepłe zimy i spadek odporności drzew zwiększyły rozmnażanie się korników świerkowych (m.in. Ips typographus, tzw. kornik ostrozębny) oraz kornika drukarza. W ostatnich latach zaobserwowano wielkie gradacje – korniki atakują zarówno osłabione, jak i zdrowe drzewa, drążąc pod korą chodniki, które szybko uszkadzają transport wody i wywołują tzw. posusz. Na wielu obszarach martwe powierzchnie leśne liczone są już w tysiącach hektarów. Podobny los spotyka drzewa zakażone przez pasożytniczą jemiołę (obecnie coraz powszechniejszą), a także przez inne owady (np. korniki sześciozębne) i patogeny grzybowe (jak grzyb powodujący zamieranie jesionów – Hymenoscyphus fraxineus).
- Pożary lasów: Klimat ułatwia także rozwój pożarów. Nawet wiosenne pożary, kiedy drzewa są jeszcze bezlistne, są trudne do ugaszenia. Wiosną 2025 roku odnotowano już ponad 1200 pożarów lasów, co było trzykrotnie większą liczbą niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Dominujące w Polsce sosnowe lasy iglaste mogą w takich warunkach szybko zmieniać się w pochodnie. Każdego roku tysiące akrów lasu staje w ogniu, szczególnie w rejonach suchych i zadrzewionych monokulturami.
- Presja urbanizacyjna i gospodarcza: Rozrastające się miasta, sieci dróg i inne inwestycje powodują fragmentację lasów. Coraz trudniej utrzymać duże ciągłe kompleksy leśne w dolinach rzek i przy granicach miast. Dodatkowo potrzebne są nowe tereny pod budownictwo czy rolnictwo – co w praktyce oznacza, że dalsze zwiększanie lesistości staje się logistycznie i finansowo trudniejsze (brakuje wolnych gruntów do zalesiania). Ponadto część terenów wyznaczonych pod lasy, zwłaszcza w pasie centralnej Polski, nadal zajmują uprawy rolne lub łąki, mimo że formalnie mogłyby zostać przejęte pod nowe zadrzewienia.
- Eksploatacja i nielegalne wycinki: Choć gospodarka leśna w Polsce jest generalnie kontrolowana, nie brakuje przypadków wycinki bez zezwolenia albo nadmiernej eksploatacji cennego drewna (zwłaszcza dębowego czy bukowego). Walka z szarą strefą i kłusownictwem leśnym to codzienność leśniczych. Każdego dnia Straż Leśna patroluje lasy, by chronić je przed nielegalnymi wyrębami i innymi zagrożeniami (np. zaśmieceniem).
Powyższe czynniki wymagają intensywnych działań adaptacyjnych. Leśnicy zmieniają plan zalesień (np. wybierając odpornośniejsze gatunki drzew), wzmacniają monitoring (telemetryczne pułapki na owady, satelity wskazujące obszary suszowe) oraz inwestują w edukację społeczną. Jednocześnie postępuje śledzenie stanu lasów – dzięki Bankowi Danych o Lasach, co roku zbiera się informacje o biomasie drzew i zmianach struktury.
Przyszłość polskich lasów
Przed polskimi lasami leży wiele wyzwań, ale też nadziei. Rozwój nauki i technologii daje nowe narzędzia do ochrony i racjonalnego gospodarowania: instytuty badawcze (np. Instytut Badawczy Leśnictwa) testują genotypy odporniejsze na suszę, analizują wpływ zmian klimatu i wdrażają metody precyzyjnego leśnictwa. Powstają aplikacje mobilne do zbierania danych terenowych, a drony i skanery lidarowe dokładnie oceniają stan drzewostanów.
W praktyce najprawdopodobniej widoczne będą dwa trendu: ekologizacja i różnorodność. W kolejnych dziesięcioleciach polskie lasy mogą zmienić się w bardziej zróżnicowane zespoły, z przewagą gatunków liściastych (dęby, buki, modrzewie) oraz silniejszą strukturą wielowiekowych drzew, co zwiększy ich odporność na suszę i szkodniki. Już teraz planuje się nasadzenia zastępcze na obszarach uszkodzonych przez wichury czy gradacje korników – zamiast fabrycznych świerczyn powstaną lasy mieszane i buczyny.
Duże znaczenie będzie miała też świadomość społeczeństwa. Coraz więcej osób rozumie, że stan lasów wpływa na jakość powietrza, klimat lokalny i przyszłość ekologii. Efektem są programy edukacyjne, leśne ścieżki dydaktyczne oraz inicjatywy społecznych lasów czy wspólnot leśnych, gdzie mieszkańcy aktywnie uczestniczą w sadzeniu i ochronie drzew.
Choć nie brakuje problemów (pożary czy korniki dają o sobie znać), to dzięki planom zrównoważonego rozwoju lasy mogą utrzymać się jako zielony skarb Polski. Dzięki współpracy naukowców, leśników i społeczności lokalnych polskie lasy mają szansę pozostać bujną ostoją przyrody także dla kolejnych pokoleń.