Mleczaj modrzewiowy, czyli Lactarius porninsis, to gatunek grzyba kapeluszowego z rodzaju mleczaj (Lactarius) i rodziny gołąbkowatych (Russulaceae), związany przede wszystkim z modrzewiami. Jest to podstawczak mykoryzowy, a więc grzyb żyjący w ścisłej współpracy z korzeniami drzew, a nie saprotrof rozkładający drewno czy ściółkę jako główne źródło pokarmu. W terenie rozpoznaje się go po pomarańczowawym do morelowego kapeluszu, mleczku wydzielającym się po uszkodzeniu tkanek oraz wyraźnemu powiązaniu siedliskowemu z modrzewiem. Choć bywa uznawany za stosunkowo charakterystyczny, pewne oznaczenie nie powinno opierać się wyłącznie na kolorze, bo wygląd owocników zmienia się wraz z wiekiem i warunkami pogodowymi.

Mleczaj modrzewiowy – Lactarius porninsis: czym jest ten grzyb i gdzie występuje?

Mleczaj modrzewiowy (Lactarius porninsis) jest gatunkiem grzyba właściwego należącego do królestwa Fungi, typu podstawczaków (Basidiomycota), rzędu gołąbkowców (Russulales), rodziny gołąbkowatych (Russulaceae) i rodzaju mleczaj (Lactarius). To typowy grzyb kapeluszowy, którego widoczny owocnik stanowi jedynie strukturę rozrodczą większego organizmu ukrytego w podłożu. Właściwy organizm rozwija się jako grzybnia zbudowana ze strzępek, przerastająca glebę i strefę korzeniową drzewa.

Gatunek ten jest mykoryzowy, czyli tworzy mikoryzę z drzewami. Mikoryza to obustronnie korzystny związek grzybni z korzeniami roślin: grzyb otrzymuje od drzewa związki organiczne wytworzone w fotosyntezie, a w zamian pomaga pobierać wodę i sole mineralne, zwłaszcza fosfor i azot. W przypadku mleczaja modrzewiowego partnerem są przede wszystkim modrzewie, zwłaszcza modrzew europejski (Larix decidua) i nasadzeniowy modrzew japoński lub ich mieszańce tam, gdzie rosną.

Owocniki pojawiają się najczęściej od lata do jesieni, zwykle od lipca lub sierpnia do października, niekiedy do listopada, jeśli pogoda jest łagodna i wilgotna. Dokładny termin zależy jednak od regionu, opadów, temperatury i lokalnych warunków siedliskowych. Grzyb ten może rosnąć pojedynczo, w małych grupach albo gromadnie, zwykle w pobliżu modrzewi, na glebach mineralnych lub próchnicznych, w lasach mieszanych, parkach, dawnych nasadzeniach i alejach.

W Polsce nie należy do najpospolitszych mleczajów, ale bywa znajdowany lokalnie tam, gdzie obecny jest modrzew. W skali Europy notowany jest w wielu krajach strefy umiarkowanej. Obserwacje wskazują, że jego rozmieszczenie jest silnie związane bardziej z występowaniem odpowiednich partnerów mykoryzowych niż z samym typem lasu. Może więc pojawiać się zarówno w siedliskach naturalnych, jak i w miejscach sztucznie obsadzonych modrzewiem.

W piśmiennictwie mykologicznym nazwa Lactarius porninsis jest stabilna, choć klasyfikacja całej rodziny Russulaceae była w ostatnich dekadach korygowana przez badania molekularne. Analizy DNA potwierdziły wiele dawnych intuicji opartych na budowie owocników, ale też zmieniły pogląd na pokrewieństwo licznych grup mleczajów i gołąbków.

Po jakich cechach rozpoznaje się mleczaja modrzewiowego?

Najważniejsze cechy rozpoznawcze mleczaja modrzewiowego to barwa owocnika, obecność mleczka, typ blaszek oraz związek z modrzewiem. Kapelusz ma zwykle średnicę około 4–10 cm, rzadziej większą, i przybiera odcienie żółtopomarańczowe, morelowe, łososiowe lub pomarańczowobrązowe. U młodych okazów bywa wypukły, potem spłaszcza się, a u starszych często staje się mniej lub bardziej lejkowato wgłębiony.

Jak u innych mleczajów, po uszkodzeniu blaszek lub miąższu pojawia się mleczko, czyli lateks. To jedna z najważniejszych cech rodzaju Lactarius. U tego gatunku mleczko jest zwykle jasne, białawe do bladokremowego, i z czasem może żółknąć lub pozostawać stosunkowo niezmienne, zależnie od warunków obserwacji. Reakcje mleczka i miąższu nie zawsze są jednak równie wyraźne w terenie, zwłaszcza przy przesuszeniu owocnika.

Hymenofor, czyli warstwa zarodnikotwórcza, ma postać blaszek znajdujących się pod kapeluszem. Blaszki są dość gęste, zwykle zbiegające na trzon lub przynajmniej lekko zbiegające, początkowo jasne, później bardziej kremowo-pomarańczowe. Trzon jest najczęściej cylindryczny lub lekko zwężający się ku podstawie, o długości około 3–7 cm i grubości 1–2 cm, bez pierścienia i pochwy. W młodości bywa pełny, później może stawać się bardziej gąbczasty lub częściowo pustawy.

Cechą diagnostyczną o bardzo dużym znaczeniu jest siedlisko. Jeśli podobny mleczaj rośnie pod świerkami, sosnami albo brzozami, oznaczenie jako mleczaj modrzewiowy staje się wątpliwe. W praktyce mykologicznej identyfikacja tego gatunku opiera się na zestawie cech: wyglądzie kapelusza, typie mleczka, barwie blaszek, cechach mikroskopowych i obecności modrzewia w bezpośrednim sąsiedztwie.

Różnice w wyglądzie owocników zależą od wieku, uwodnienia, nasłonecznienia i przebiegu pogody. Po deszczu kapelusz może być bardziej nasycony barwnie i lekko lepki, podczas suszy matowieje, blednie i pęka. Owocniki rosnące w gęstym cieniu bywają ciemniejsze i delikatniejsze, natomiast na stanowiskach bardziej nasłonecznionych są często niższe, jaśniejsze i szybciej się starzeją.

Wygląd kapelusza, blaszek i trzonu

Kapelusz mleczaja modrzewiowego jest zwykle średniej wielkości, najczęściej 4–10 cm średnicy, choć rozmiary należy traktować jako orientacyjne. U młodych owocników jest półkulisty do wypukłego, z podwiniętym brzegiem. Z czasem staje się szeroko wypukły, spłaszczony, a u dojrzałych i starszych okazów nierzadko przyjmuje kształt płytko albo wyraźniej lejkowaty.

Powierzchnia kapelusza jest przeważnie gładka, czasem delikatnie śliska lub lepka przy dużej wilgotności, po wyschnięciu matowa. Barwa mieści się w gamie żółtopomarańczowej, morelowej, ochrowopomarańczowej lub łososiowej. Strefowanie, tak wyraźne u niektórych „rydzów”, tutaj zwykle jest słabe albo nieobecne. Uszkodzenia mechaniczne, nasłonecznienie i starzenie mogą prowadzić do brunatnienia lub płowienia powierzchni.

Blaszki są stosunkowo gęste, cienkie, często z międzyblaszkami. Zwykle są zbiegające na trzon, co oznacza, że schodzą nieco w dół po jego powierzchni. Ich barwa jest początkowo jasna, kremowa lub bladopomarańczowa, później bardziej nasycona. Po uszkodzeniu mogą pojawiać się plamki od mleczka i przebarwienia.

Trzon ma na ogół 3–7 cm wysokości i 1–2 cm grubości. Bywa równy lub lekko zwężony ku podstawie. Jego powierzchnia jest gładka albo delikatnie matowa, w kolorze zbliżonym do kapelusza lub nieco jaśniejszym. Brak pierścienia i pochwy jest typowy dla tego gatunku i całego rodzaju. Nie wytwarza też osłony całkowitej ani częściowej, jakie spotyka się u niektórych innych grzybów kapeluszowych.

Miąższ, mleczko i cechy mikroskopowe

Miąższ jest dość kruchy, co dobrze wpisuje się w cechy rodziny Russulaceae. Gołąbki i mleczaje mają charakterystyczną, „łamliwą” konsystencję, związaną z obecnością kulistawych komórek zwanych sferocystami. Miąższ mleczaja modrzewiowego jest jasny, kremowawy do bladopomarańczowego i zwykle nie zmienia gwałtownie barwy po przekrojeniu, choć miejscowe żółknięcie lub brunatnienie po uszkodzeniu może się pojawiać.

Najważniejszą cechą rodzaju jest mleczko wydzielające się po przełamaniu blaszek lub miąższu. U Lactarius porninsis cecha ta ma znaczenie diagnostyczne, ale w terenowej praktyce jej interpretacja bywa trudna, bo ilość i odcień lateksu zależą od uwodnienia oraz wieku owocnika. Przesuszone okazy mogą wydzielać go bardzo mało.

Wysyp zarodników, czyli warstwa zarodników opadających z hymenoforu, ma u mleczajów zwykle odcień jasny: kremowy do ochrowokremowego. Barwa wysypu jest pomocna, ale rzadko wystarcza sama do oznaczenia. Mikroskopowo zarodniki mleczajów są zwykle kulistawe do szeroko elipsoidalnych i mają ornamentację amyloidalną, widoczną po zastosowaniu odpowiednich odczynników. U Lactarius porninsis dokładna ocena ornamentacji zarodników, a także obecności i typu cystyd, może być potrzebna przy odróżnianiu od bliskich gatunków.

Cystydy to wyspecjalizowane komórki występujące w hymenium lub na powierzchni owocnika; ich kształt i liczba bywają ważne taksonomicznie. W rodzinie Russulaceae znaczenie mają też reakcje chemiczne oraz budowa skórki kapelusza. Oznaczenie trudnych okazów nierzadko wymaga więc nie tylko obserwacji terenowych, ale również mikroskopii.

Siedlisko, partnerzy mykoryzowi i sposób odżywiania

Mleczaj modrzewiowy jest grzybem mykoryzowym, co oznacza, że nie żyje kosztem martwego drewna ani jako pasożyt roślin, lecz współtworzy podziemną sieć wymiany substancji z drzewami. Jego grzybnia oplata drobne korzenie modrzewia i zwiększa powierzchnię chłonną całego układu korzeniowego. Dzięki temu drzewo może sprawniej pobierać wodę i składniki mineralne, a grzyb otrzymuje łatwo przyswajalne związki węgla.

Najczęściej spotyka się go pod modrzewiami w lasach mieszanych, na obrzeżach lasów, w starych parkach, przy alejach i na terenach z introdukowanymi modrzewiami. Może wyrastać z ziemi wśród igliwia, mchów i ściółki, czasem na stanowiskach wapiennych, czasem na glebach bardziej kwaśnych, o ile obecny jest partner mykoryzowy. Obserwacje wskazują, że lokalnie bywa bardziej związany z dojrzałymi drzewami, ale nie jest to reguła absolutna.

Owocniki rosną pojedynczo lub w niewielkich grupach. Nie tworzy typowych kępek wyrastających ze wspólnej podstawy, ponieważ poszczególne owocniki wyrastają z rozproszonej grzybni w podłożu. Pojawianie się kilku okazów obok siebie jest raczej efektem aktywności jednej większej grzybni niż „jednego pnia” owocników.

Znaczenie ekologiczne i przystosowania

Ekologiczna rola mleczaja modrzewiowego wynika przede wszystkim z mikoryzy. W ekosystemie leśnym takie grzyby są ważnym ogniwem obiegu pierwiastków i obiegu węgla. Ułatwiają drzewom wzrost na glebach uboższych w substancje mineralne, a jednocześnie konkurują z innymi mikroorganizmami o przestrzeń i zasoby w ryzosferze, czyli strefie gleby otaczającej korzenie.

Budowa owocnika dobrze służy rozsiewaniu zarodników. Blaszki zwiększają powierzchnię hymenium, a więc miejsce, gdzie powstają zarodniki. Uniesienie kapelusza nad podłoże przez trzon poprawia cyrkulację powietrza pod kapeluszem i sprzyja uwalnianiu zarodników. Kruchy miąższ nie służy „ochronie mechanicznej” tak skutecznie jak u grzybów korkowatych, ale szybki rozwój owocnika i stosunkowo wilgotna tkanka mogą wystarczać w siedliskach leśnych.

Mleczko prawdopodobnie pełni kilka funkcji. Może ograniczać utratę soków po uszkodzeniu, a także działać odstraszająco wobec części bezkręgowców i mikroorganizmów. Nie oznacza to jednak pełnej ochrony: owocniki mleczajów są często zasiedlane przez larwy muchówek, ślimaki i drobne organizmy glebowe. Grzyb wpisuje się więc w sieć zależności troficznych jako partner drzew, źródło pokarmu dla bezkręgowców i producent zarodników rozpraszanych głównie przez ruch powietrza.

Zmiany wyglądu z wiekiem i pod wpływem pogody

U młodych owocników kapelusz jest bardziej wypukły, z podwiniętym brzegiem, blaszki są jaśniejsze i mniej odsłonięte, a trzon zwarty. Mleczko, jeśli owocnik jest dobrze uwodniony, bywa wyraźniejsze. Kolory są zwykle żywsze, zwłaszcza po opadach.

Dojrzałe owocniki osiągają najbardziej typowy wygląd diagnostyczny: kapelusz spłaszcza się lub lekko zagłębia w centrum, blaszki są dobrze wykształcone, a barwa stabilizuje się w tonach morelowo-pomarańczowych. To zwykle najlepszy etap do oznaczania, o ile okaz nie został już uszkodzony przez suszę lub bezkręgowce.

Starzejące się owocniki stają się bardziej lejkowate, bledną lub brunatnieją, brzegi kapelusza mogą falować i pękać, a trzon mięknie. Mleczko bywa skąpe albo trudne do oceny. W takim stadium łatwo o pomyłkę, bo cechy gatunkowe częściowo zacierają się pod wpływem wieku i warunków środowiska.

Wilgotność ma szczególnie duże znaczenie. Po deszczu kapelusz bywa ciemniejszy, bardziej nasycony i lekko lepki, podczas gdy w czasie suszy staje się matowy, płowiejący i czasem spękany. Również nasłonecznienie wpływa na wygląd: owocniki rosnące na bardziej otwartych stanowiskach szybciej tracą wodę, przez co różnią się od okazów z wilgotnego wnętrza lasu. To ważny powód, dla którego identyfikacja na podstawie pojedynczego zdjęcia bywa zawodna.

Podobne gatunki i najczęstsze pomyłki

Mleczaj modrzewiowy bywa porównywany przede wszystkim z innymi pomarańczowawymi mleczajami związanymi z drzewami iglastymi. Najczęściej chodzi o gatunki z grupy „rydzów”, ale podobieństwo jest tylko częściowe.

• Mleczaj świerkowy, Lactarius deterrimus – związany ze świerkiem, zwykle ma wyraźniej marchewkowe mleczko i częściej zielonkawe przebarwienia po uszkodzeniu. Siedlisko pod świerkami jest tu kluczową wskazówką.
• Mleczaj sosnowy, Lactarius deliciosus – partnerem jest sosna, a kapelusz często ma bardziej wyraźne strefowanie koncentryczne. To klasyczny „rydz”, zwykle łatwiejszy do skojarzenia z sosnowym siedliskiem.
• Mleczaj jodłowy, Lactarius salmonicolor – związany głównie z jodłą, barwą może przypominać niektóre okazy mleczaja modrzewiowego, ale różni się partnerem mykoryzowym i zespołem cech mikroskopowych oraz terenowych.
• Inne mleczaje z sekcji związanych z iglastymi – część z nich wymaga analizy całego okazu, siedliska, mleczka, przebarwień i niekiedy mikroskopii. Sam kolor kapelusza praktycznie nigdy nie wystarcza.

Status jadalności Lactarius porninsis bywa w różnych opracowaniach ujmowany niejednolicie, dlatego w praktyce terenowej nie należy podejmować decyzji o spożyciu na podstawie internetowego opisu. Nawet jeśli niektóre źródła zaliczają go do grzybów jadalnych lub mało cenionych, konieczne byłoby bezbłędne oznaczenie całego okazu. To szczególnie ważne w rodzaju, w którym występuje wiele podobnych gatunków o różnym znaczeniu kulinarnym.

Najważniejsze informacje o mleczaju modrzewiowym

Cecha	Typowa wartość lub opis	Podstawa ustaleń	Ciekawostka
Ranga taksonomiczna	Gatunek grzyba kapeluszowego z rodzaju Lactarius	Klasyfikacja morfologiczna i molekularna Russulaceae	Rodzaj mleczaj obejmuje gatunki wydzielające mleczko po uszkodzeniu tkanek.
Rodzina	Gołąbkowate, Russulaceae	Cechy owocnika, zarodników i analizy DNA	Do tej samej rodziny należą też gołąbki, które nie wydzielają mleczka.
Kapelusz	Najczęściej 4–10 cm średnicy, żółtopomarańczowy do morelowego, z wiekiem bardziej lejkowaty	Obserwacje terenowe i opisy taksonomiczne	Wilgoć wyraźnie wpływa na nasycenie jego barwy.
Hymenofor	Blaszki dość gęste, zwykle zbiegające na trzon	Cechy widoczne na świeżych owocnikach	Na blaszkach powstają zarodniki uwalniane do powietrza.
Mleczko	Jasne, widoczne po uszkodzeniu blaszek lub miąższu, ilość zależna od uwodnienia	Obserwacje terenowe, cecha rodzaju	Przesuszone okazy mogą wydzielać go bardzo mało, co utrudnia oznaczenie.
Sposób odżywiania	Mykoryzowy, związany głównie z modrzewiami	Ekologia gatunku i obserwacje siedliskowe	Bez obecności odpowiedniego drzewa partnera owocniki zwykle się nie pojawiają.
Okres występowania	Najczęściej od lipca–sierpnia do października, czasem dłużej	Wieloletnie obserwacje fenologiczne	Przebieg sezonu grzybowego zależy silnie od sumy opadów i temperatury.
Rozpoznanie pewne	Wymaga oceny całego owocnika, siedliska, a czasem mikroskopii	Praktyka mykologiczna i podobieństwo do innych mleczajów	Jedno zdjęcie kapelusza z góry często nie wystarcza do oznaczenia.

Mity i nieporozumienia

• „Każdy pomarańczowy mleczaj to rydz.” Nie. W obrębie rodzaju Lactarius istnieje kilka pomarańczowawych gatunków związanych z różnymi drzewami.
• „Wystarczy kolor kapelusza, żeby oznaczyć gatunek.” To błędne założenie. Trzeba ocenić także mleczko, blaszki, siedlisko i obecność gatunków drzew.
• „Jeśli ślimaki go jedzą, to dla człowieka też jest bezpieczny.” To mit często powtarzany przy grzybach. Zwierzęta mogą tolerować związki szkodliwe dla ludzi.
• „Niejadalny” znaczy „trujący”. Nie zawsze. Niejadalność może wynikać z ostrego smaku, nieprzyjemnej konsystencji albo niepewnego statusu użytkowego.
• „Gotowanie rozwiązuje problem błędnego oznaczenia.” Nie. Obróbka kulinarna nie zastępuje identyfikacji i nie neutralizuje wszystkich potencjalnie szkodliwych substancji u grzybów.
• „Grzybnia to korzenie grzyba.” Nie. Grzybnia to sieć strzępek, a nie odpowiednik korzeni roślin.

Jak mykolodzy rozpoznają i badają mleczaja modrzewiowego?

Rozpoznawanie Lactarius porninsis zaczyna się od obserwacji terenowej. Notuje się partnera drzewnego, typ siedliska, sposób wzrostu owocników, wielkość, barwę kapelusza i blaszek oraz obecność mleczka. Bardzo ważne jest sprawdzenie, czy owocnik naprawdę wyrósł w zasięgu systemu korzeniowego modrzewia, a nie obok innego drzewa iglastego.

Następnie ocenia się cechy makroskopowe, czyli widoczne gołym okiem: kształt kapelusza, przyrośnięcie blaszek, strukturę powierzchni, kolor trzonu i ewentualne przebarwienia po uszkodzeniu. Kolejny etap to analiza mikroskopowa, obejmująca zarodniki, ornamentację ich ściany oraz typ cystyd i budowę skórki kapelusza.

W trudniejszych przypadkach znaczenie mają także reakcje chemiczne stosowane w diagnostyce mykologicznej, chociaż nie są one jedyną ani zawsze rozstrzygającą metodą. Coraz większą rolę odgrywają również badania molekularne, czyli porównywanie sekwencji DNA. To właśnie one pozwoliły lepiej uporządkować pokrewieństwa wśród mleczajów oraz wykazały, że niektóre dawniej szeroko ujmowane gatunki obejmowały w rzeczywistości kilka podobnych, ale odrębnych linii rozwojowych.

W praktyce oznaczanie mleczajów pokazuje ograniczenia identyfikacji „ze zdjęcia”. Fotografia z góry nie pokazuje mleczka, nie oddaje dobrze naturalnego koloru po wyschnięciu i nic nie mówi o cechach mikroskopowych. Dlatego rzetelny opis gatunku zawsze opiera się na połączeniu obserwacji terenowych, dokumentacji całego owocnika i danych laboratoryjnych, jeśli są potrzebne.

Ciekawostki o mleczaju modrzewiowym

• Nazwa polska wskazuje na najważniejszy związek ekologiczny tego gatunku, czyli relację z modrzewiem.
• Widoczny owocnik to tylko krótkotrwała faza życiowa; zasadnicza część organizmu przez większość roku pozostaje ukryta w glebie.
• Krucha struktura miąższu jest typowa dla rodziny Russulaceae i odróżnia ją od wielu innych grzybów blaszkowych.
• W obrębie mleczajów partner drzewny bywa jedną z najważniejszych wskazówek diagnostycznych.
• Nie wszystkie mleczaje mają intensywnie pomarańczowe mleczko; jego barwa i zmienność to ważne cechy taksonomiczne.
• Owocniki tego gatunku można spotkać nie tylko w lasach, ale też w parkach i dawnych założeniach krajobrazowych z modrzewiami.
• Badania molekularne znacząco uporządkowały klasyfikację mleczajów, choć dla terenowego grzybiarza nadal kluczowe są cechy owocnika i siedlisko.
• W lata suche owocniki mogą być tak zmienione, że nawet doświadczeni obserwatorzy unikają oznaczenia bez materiału porównawczego.

FAQ

Czy mleczaj modrzewiowy rośnie tylko pod modrzewiem?

Najczęściej tak właśnie jest opisywany i to cecha o dużym znaczeniu diagnostycznym. Jeśli podobny owocnik znaleziono daleko od modrzewia, trzeba rozważyć inne gatunki mleczajów związane z innymi drzewami iglastymi.

Jak odróżnić mleczaja modrzewiowego od rydza?

Potocznie „rydzami” nazywa się kilka gatunków mleczajów, zwykle z pomarańczowym mleczkiem i związkiem z określonymi drzewami iglastymi. W odróżnieniu od typowych rydzów sosnowych czy świerkowych, mleczaj modrzewiowy rozpoznaje się przede wszystkim po związku z modrzewiem oraz zestawie subtelniejszych cech owocnika.

Czy sam kolor kapelusza wystarczy do oznaczenia Lactarius porninsis?

Nie. Kolor zależy od wieku, wilgotności i nasłonecznienia. Do oznaczenia trzeba ocenić też blaszki, mleczko, trzon, siedlisko i najlepiej cały świeży owocnik.

W jakich miesiącach najłatwiej znaleźć mleczaja modrzewiowego?

Najczęściej od późnego lata do jesieni, zwykle między lipcem a październikiem. Termin może przesuwać się w zależności od regionu kraju oraz od ilości opadów i temperatur.

Czy mleczaj modrzewiowy jest częsty w Polsce?

Nie należy do najbardziej masowo spotykanych mleczajów, ale bywa znajdowany lokalnie tam, gdzie rosną modrzewie. Jego pozorna rzadkość często wynika z rozproszenia odpowiednich siedlisk.

Czy do rozpoznania potrzebna jest mikroskopia?

W wielu przypadkach terenowych niekoniecznie, jeśli owocnik jest świeży, dobrze wykształcony i rośnie pod modrzewiem. Jednak przy okazach nietypowych, starych lub przesuszonych mikroskopia może być potrzebna do pewnego oznaczenia.

Jaką rolę pełni mleczko u mleczajów?

Najprawdopodobniej pomaga ograniczać skutki uszkodzeń tkanek i może działać odstraszająco wobec części organizmów. Jednocześnie jest to bardzo ważna cecha diagnostyczna rodzaju Lactarius.

Czy można bezpiecznie ocenić ten gatunek na podstawie zdjęcia z telefonu?

Nie należy tak zakładać. Zdjęcie często nie pokazuje blaszek, podstawy trzonu, ilości mleczka ani cech siedliskowych, a właśnie te elementy decydują o poprawnym oznaczeniu.